استان مرکزی در کنار جایگاه صنعتی خود، ظرفیت گستردهای در تولید محصولات کشاورزی و باغی دارد؛ از انگور خنداب و گردوی تفرش تا انار ساوه و زعفران کمیجان. برگزاری جشنوارههای برداشت در این استان، فرصتی برای معرفی این محصولات و تقویت اقتصاد محلی فراهم کرده است؛ با این حال، توسعه صنایع تبدیلی، بستهبندی شناسنامهدار و برندسازی منطقهای همچنان از محورهای مهم برای افزایش ارزش اقتصادی این تولیدات به شمار میرود.
به گزارش دنیای برند؛ استان مرکزی در فصل پاییز، میزبان مجموعهای از جشنوارههای کشاورزی و برداشت محصولات باغی بوده است؛ رویدادهایی که علاوه بر پاسداشت تلاش کشاورزان، ظرفیتهای متنوع این استان را در تولید محصولات باکیفیت به نمایش میگذارند.
اگرچه استان مرکزی بیشتر با فعالیتهای صنعتی شناخته میشود، بخش کشاورزی آن نیز از ظرفیت قابلتوجهی برخوردار است. این استان حدود ۷۸ هزار هکتار باغ دارد و پیشبینی میشود سالانه ۶۱۵ هزار تن محصول باغی در آن تولید شود. تنوع محصولات و برخورداری از ذخایر ژنتیکی ارزشمند، زمینهای برای توسعه برندهای محلی و تقویت حضور این محصولات در بازارهای داخلی و خارجی فراهم کرده است.
انگور خنداب؛ ظرفیت تولید و ضرورت افزایش ارزش افزوده
شهرستان خنداب یکی از مناطق شاخص تولید انگور در استان مرکزی است. بر اساس آمار اعلامشده از سوی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، تولید سالانه انگور این شهرستان بیش از ۱۸۷ هزار تن است و میانگین برداشت آن به بیش از ۱۹ تن در هکتار میرسد؛ رقمی بالاتر از میانگین کشوری اعلامشده در گزارش.
در همین زمینه، برنامهریزی برای راهاندازی صندوق حمایت از توسعه بخش کشاورزی با محوریت انگور یا کشمش و با مشارکت مستقیم باغداران و بهرهبرداران منطقه در دستور کار قرار گرفته است.
تقویت زنجیره ارزش، جلوگیری از خامفروشی و توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی از جمله اقداماتی است که میتواند به افزایش ارزش اقتصادی محصول و سهم بیشتر باغداران از درآمد حاصل از فروش آن کمک کند.
شازند؛ از تولید غلات تا توسعه برند محصولات کشاورزی
شازند نیز یکی از مناطق مهم تولید محصولات زراعی در استان مرکزی است. این شهرستان در سالهای پرباران سابقه تولید ۱۲۰ هزار تن گندم را داشته و در سال زراعی گذشته، با وجود کاهش بارندگی، ۶۵ هزار تن گندم تولید کرده است.
میزان سنزدگی گندم تولیدی این منطقه ۰.۲۷ درصد اعلام شده است. شازند همچنین سالانه ۱۵ هزار تن لوبیا تولید میکند و در بخش تولید بذر مادری گندم نیز ظرفیت قابلتوجهی دارد.
در بخش آبزیپروری، وجود ۶ واحد فعال تکثیر بچهماهی و جایگاه دوم استان در تولید قزلآلا از دیگر ظرفیتهای این شهرستان عنوان شده است.
به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی، شناسنامهدار کردن باغها، ثبت نشانهای جغرافیایی و برندسازی محصولات زراعی، باغی و شیلاتی این شهرستان در چارچوب برنامههای توسعهای دنبال میشود؛ اقداماتی که میتواند به معرفی بهتر محصولات و تمایز آنها در بازار کمک کند.
هزاوه؛ پیوند محصول محلی با گردشگری
روستای تاریخی هزاوه در شهرستان اراک، به دلیل باغهای پلکانی انگور و سنت دیرینه فرآوری این محصول، میزبان سیزدهمین جشنواره انگور بوده است.
این جشنواره با برپایی ۴۰ غرفه به مدت ۹ روز برگزار شد و علاوه بر معرفی انگور، جاذبههای تاریخی و فرهنگی روستا و محصولات محلی را نیز در معرض دید بازدیدکنندگان قرار داد.
فرماندار شهرستان اراک، این رویداد را فرصتی برای معرفی ظرفیتهای گردشگری هزاوه، جذب گردشگران داخلی و خارجی و حمایت از تولیدکنندگان محلی دانست.
برگزاری چنین جشنوارههایی میتواند امکان عرضه مستقیم محصولات فرآوریشده را فراهم کند و ارتباط میان محصول بومی، هویت محلی و گردشگری را تقویت کند؛ موضوعی که برای رونق کسبوکارهای کوچک و حفظ اشتغال روستایی نیز اهمیت دارد.
گردوی تفرش و ساوه؛ ظرفیت محصولات خشکباری
باغهای گردوی استان مرکزی نیز از دیگر بخشهای مهم تولید محصولات باغی به شمار میروند. طبق اعلام معاون باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان، حدود پنج هزار هکتار از اراضی باغی استان زیر کشت گردو قرار دارد و برداشت هشت هزار تن گردوی خشک برای امسال پیشبینی شده بود که بیش از ۹۰ درصد آن تا زمان اعلام آمار محقق شده است.
شازند، خنداب و تفرش از مناطق شاخص تولید گردو در استان هستند. در این میان، گردوی تفرش به دلیل ویژگیهای اقلیمی، درصد چربی طبیعی و رنگ روشن مغز، از کیفیت قابلتوجهی برخوردار است.
در کنار گردو، انار ساوه نیز یکی از محصولات شناختهشده استان مرکزی است. ذخایر ژنتیکی انار و سایر محصولات کشاورزی استان، ظرفیت مهمی برای حفظ تنوع محصولات و توسعه برنامههای اصلاح و بهبود کیفیت به شمار میرود.
زعفران کمیجان؛ کیفیت بالا در انتظار هویت تجاری
کمیجان از دیگر مناطق استان مرکزی است که با توسعه کشت زعفران، به دنبال بهرهگیری از ظرفیت محصولات کمآببر رفته است. چهارمین جشنواره زعفران این شهرستان در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کمیجان برگزار شد.
بر اساس اعلام مدیر جهاد کشاورزی کمیجان، ۵۲ هکتار از اراضی زراعی این شهرستان زیر کشت زعفران قرار دارد و سالانه حدود ۲۵۰ کیلوگرم زعفران خشک در آن تولید میشود. میانگین برداشت این محصول در کمیجان پنج کیلوگرم در هکتار اعلام شده، در حالی که میانگین کشوری ذکرشده در گزارش حدود چهار کیلوگرم است.

به گفته مدیر جهاد کشاورزی شهرستان، زعفران کمیجان از نظر طعم، رنگدهی و ترکیبات مؤثر، در برخی شاخصها با محصولات مناطق شناختهشده خراسان رقابت میکند.
با این حال، نبود بستهبندی شناسنامهدار و برند محلی همچنان یکی از موانع حضور قدرتمندتر این محصول در بازارهای جهانی عنوان شده است. این مسئله نشان میدهد که کیفیت تولید بهتنهایی برای تثبیت جایگاه یک محصول در بازار کافی نیست و معرفی هویت محصول و ایجاد تمایز تجاری نیز اهمیت دارد.
زرشک کبوران؛ محصولی با ظرفیت توسعه
در روستای کبوران شهرستان تفرش نیز برنامه روز مزرعه برداشت زرشک با محوریت مدیریت خشکسالی و سازگاری با تغییرات اقلیمی برگزار شده است.
در یکی از باغهای این منطقه، عملکرد بیش از چهار تن زرشک در هکتار ثبت شده است. همچنین، بر اساس اعلام مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان، سطح باغهای زرشک شهرستان تفرش از ۴.۵ هکتار فراتر رفته است.
توسعه کشت محصولات مقاوم به کمآبی، از جمله زرشک، یکی از رویکردهای مورد توجه در مدیریت باغبانی استان عنوان شده است. استفاده از زنبور عسل در دوره گلدهی نیز میتواند به افزایش عملکرد این محصول کمک کند.
برندسازی منطقهای؛ حلقه تکمیلکننده زنجیره تولید
استان مرکزی مجموعهای متنوع از محصولات کشاورزی و باغی را در اختیار دارد؛ محصولاتی که برخی از آنها مانند انار ساوه شناختهشدهاند و برخی دیگر، از جمله زعفران کمیجان، برای تقویت هویت تجاری خود به اقدامات بیشتری نیاز دارند.
استان مرکزی یکهزار و ۸۰۰ تا دو هزار ژنوتیپ ارزشمند گیاهی را نگهداری میکند و ذخایر ژنتیکی انار ساوه نیز شامل ۸۴۰ تیپ عنوان شده است. این ظرفیتها در کنار تولید محصولات متنوع، پشتوانهای برای توسعه کشاورزی و بهبود کیفیت محصولات به شمار میروند.
با این حال، توسعه صنایع تبدیلی، کاهش خامفروشی، بستهبندی استاندارد، ثبت نشانهای جغرافیایی و ایجاد برندهای منطقهای از جمله مسیرهایی است که در گزارش برای افزایش ارزشافزوده محصولات استان مورد تأکید قرار گرفته است.
جشنوارههای کشاورزی میتوانند به معرفی محصولات و جلب توجه بازار کمک کنند، اما تداوم این اثرگذاری به اقداماتی فراتر از برگزاری رویدادها نیاز دارد؛ اقداماتی که بتوانند کیفیت محصول را به هویت تجاری قابلشناسایی و سهم اقتصادی بیشتر برای تولیدکنندگان تبدیل کنند.
